sanne rispens

writings

Een Nieuw Begin

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Wij meisjes zijn geconditioneerd. Toen ik vriendin S. deze ‘eerlijke’ Disney-filmposters van The FW liet zien (Arab Sterotypes ! Change For Your Man !) barstten we niet uit in rechtgeaarde verontwaardiging over de rolbevestigende crap waar we onze hele jeugd aan zijn blootgesteld, maar in het refrein van Een Nieuw Begin.

aladdin.

Maak je horizon breed
Toon je wonder na wonder
Alles even bijzonder
Op een Perzisch toverkleed…

S: “Alles zit in dit nummer!”

Onze ouders groeiden op met de sprookjes van Grimm, Andersen en Moeder de Gans, die wemelden van reuzen die kleine kindjes opaten en meisjes met zwavelstokjes, die niet met een prins trouwden maar doodvroren op straat. De beeldschone, maar extreem naargeestige illustraties zullen niet zelden voor jarenlange nachtmerries hebben gezorgd. Het iconische Doornroosje werd al in 1697 door Charles Perrault opgenomen in zijn Contes de Ma Mère l’Oye (Sprookjes van Moeder de Gans), en De Schone Slaapster was een inspiratie voor veel beroemde kunstenaars en illustratoren als Gustave Doré, Alexander Zick en Edward Burne-Jones. Maar als wij aan “Doornroosje” denken, zien we meteen de kusscène uit Disney’s Sleeping Beauty (1959) voor ons geestesoog verschijnen. Voor onze generatie, grootgeworden met televisie en Nintendo, zijn de geheimzinnige, griezelige sprookjes van weleer vervangen door de suikerzoete Disneyversies ervan.

We moesten allemaal huilen toen de moeder van Bambi werd doodgeschoten door de jagers, elk jongetje was stiekem verliefd op Ariël en we kunnen de ijzersterke liedjes nog steeds woord voor woord meezingen. Er is niets mis met nostalgie, en dat is wat Disneyfilms voor de meesten van ons zijn. En eerlijk is eerlijk, de zeventiende -en achttiende-eeuwse versies van deze verhalen zijn veel te eng voor jonge kinderen. Ik weet nog goed hoe geschokt ik was toen ik als kind het oude sprookjesboek van mijn moeder in handen kreeg (de Kleine Zeemeermin pleegt zelfmoord!)
Maar het ligt iets gecompliceerder.

In 2009 kwam The Princess and the Frog uit, de eerste Disneyfilm met een hoofdpersonage van Afrikaans-Amerikaanse komaf. De productie was met veel gedoe tot stand gekomen: de film zou vol zitten met beledigende en achterhaalde stereotyperingen. Zo was de hoofdpersoon Maddie een kamermeisje en de slechterik van het verhaal een voodoo-heksendokter die deed denken aan een Snoop Dogg-achtige pimp. Disney heeft vervolgens enkele details veranderd, waaronder het beroep en de voornaam van het meisje (men vond Maddie teveel lijken op het racistische “Mammy”, waarmee zwarte vrouwen vroeger werden getypeerd). Deze misstappen zijn echter kinderspel vergeleken met het schaamteloze racisme in oudere Disneyfilms: in Jungle Book (1967) is de swingende chimpansee King Louie duidelijk een karikatuur van een zwarte man. En dan zingt hij ook nog tegen Mowgli: “Boy, I want to be like you / An ape like me can be human too”. Wel een lekker nummer, trouwens.
In Fantasia (1940) komt een zwarte centaur voor, die de hoeven van de andere, blanke, centaurs moet schoonmaken. De voorbeelden zijn legio, en behoorlijk shocking (voor meer racistische Disneyfiguren is hier een lijst te vinden).

fantasia

Een ander zeer problematisch element van Disneyfilms zijn de eeuwige prinsessen, die nog steeds enorm populair zijn en bepaald geen feministische rolmodellen zijn voor jonge meisjes. Sneeuwwitje, Doornroosje en Aurora doen niets anders dan wachten tot ze gered worden en romantische liedjes kwelen over hun droomprins. Ariël moet letterlijk haar stem opgeven om haar prins te veroveren. Belle (The Beauty and the Beast) valt uiteindelijk toch voor het monsterlijke beest dat haar eerst ontvoerde en gevangen hield. Het is een angstaanjagende gedachte dat talloze kleine meisjes opgroeien met de boodschap: wees mooi en lief en schattig, want alleen dan wordt een prins verliefd op je. De tekenfilms gaan naadloos over in prinsessen-merchandise gericht op jonge meisjes, die later zelfs in een Disney-bruidsjurk kunnen trouwen. Vijftig jaar feminisme down the drain?

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

De laatste jaren is er echter steeds meer kritiek op Disney’s prinsessen-franchise. Kunstenares Dina Goldstein maakte in 2009 de fotoserie Fallen Princesses, waarin ze de beroemde Disneyprinsessen in een hedendaagse, deprimerende setting plaatst. Goldstein zag hoe haar eigen dochter op driejarige leeftijd al een fascinatie voor prinsessen ontwikkelde, en kreeg het idee om de perfecte Disney-heldinnen te confronteren met realistische problemen waar vrouwen tegenaan lopen. Zo vinden we een obese Roodkapje, Belle onder het mes bij de plastisch chirurg, Jasmine als rebel met geweer tijdens een Midden Oosten-conflict en Sneeuwwitje met twee baby’s op haar arm en een werkeloze Prins voor de televisie.

Dina Goldstein, not-so-little Red Riding Hood (2009)

Dina Goldstein, not-so-little Red Riding Hood (2009)

Ook Disney zelf lijkt door te krijgen dat het concept van de romantische prinses wellicht enigszins gedateerd is: de roodharige Merida uit het Oscarwinnende Brave (2012) was de eerste Disneyprinses zonder prins en slechte stiefmoeder (ik recenseerde de film hier). Helaas vond Disney het onlangs nodig om Merida een sexy makeover te geven (die na een storm van kritiek weer werd teruggedraaid.)

Princess Merida before and after

In de afgelopen jaren verschenen films als Snow White en Snow White and the Huntsman, waarin vraagtekens worden geplaatst bij de eeuwenoude stereotyperingen. Volgend jaar komt Maleficient uit, een nieuwe verfilming van Doornroosje, maar dan verteld vanuit het perspectief van de heks, gespeeld door Angelina Jolie. Het lijkt er dus op dat er heel geleidelijk een nieuw, meer genuanceerd archetype aan het ontstaan is – maar we hebben nog een lange weg te gaan.

Laten wij meisjes van de Ariël-generatie met een kritische blik kijken naar ons eigen jeugdsentiment, en heel erg dankbaar zijn voor Roald Dahl, Astrid Lindgren en Annie M.G. Schmidt. Want hoewel we stiekem allemaal Een Nieuw Begin op onze iPod hebben staan, weten we donders goed dat Matilda een oneindig veel beter rolmodel is dan welk hulpeloos prinsesje dan ook.


Deels gebaseerd op mijn artikel “Een nieuwe blik op Disneyfilms”, gepubliceerd op
hard//hoofd op 18 mei 2011
9 ‘Honest’ Disney Movies, door Christine Gritmon and Nick Nadel op The FW
BONUS: homo-erotische Disneyprinsen van Deviantart

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op juni 13, 2013 door in actualieit, kijk, kunst, prinsessen en getagd als , , , .
%d bloggers op de volgende wijze: